RADYASYON ONKOLOJİSİ TARİHÇESİ

X-ışınlarının bulunuşunun, Osmanlı İmparatorluğu döneminde 29 Ocak 1986 tarihli "La Semaine Medicale" isimli Fransız'ca bir tıp dergisinden öğrenildiğini görmekteyiz. O yıllarda ülkemizde 1836'da ilk temelleri II.Mahmut tarafından atılarak "Tıphane" adı verilen ve künyesinde "Darul Ulümul Hikmetiyei Osmaniye ve Mektebül ve Tıbbiyei Adliyei Sahane" yazılı olan kurumun 1867'de Mülkiyeyi Tıbbiye ismini aldığını ve daha sonralara Gülhane Askeri Tıp Okulu adı altında İstanbul Sirkeci'de öğrenimini verdiğini öğreniyoruz. Dr. Esad Fevzi ve Dr. Rıfat Osman isimli iki Osmanlı hekiminin ilk uygulamalara başladıklarını tıp tarihçileri yazmaktadır. Dr. Esad Fevzi (1874-1901) çeşitli güncel yayınlarda daha çok öne çıkarılmasına rağmen Tosyavizade Dr.Rıfat Osman Beyin "Hayatım ve Hatıratım-Dr.Rıfat Osman'ın Öğrencilik ve Gülhane Anıları, 1879-1921" isimli anılarını yazdığı kitabında Cemil Paşa'ya (Dr.Cemil Topuzlu,Cerrahi Bölüm Başkanı) Yıldız Hastahanesinde (Yıldız Hamidiye Etfal İmparatorluk Hastanesi) Röntgen şua uygulaması yapma isteğinde olduğunu ve dokuzuncu sınıfta olan arkadaşı Esat Fevzi Efendi ile beraber çalışmak istediği yazılıdır (4). Ancak kaynaklar incelendiğinde Dr. Esad Fevzi'nin fizik elektrik, kimya ve matematiğe ilgi gösterdiği, hekim olduktan sonra Antranik Paşa ve Dr.İsmail Ali Bey'in yanına asistan olarak girdiğini ögrenmekteyiz. Bu iki araştırmacı hekim Gülhane Askeri Tıp okulunun fizik laboratuarında deney yapmak ve X-ışını elde etmek için kimyacı Vasil Nahum ve Ali Rıza Bey'den teknik işbirliği ve yardım istemişler, elde ettikleri Crookes katod ışın tüpünü ve Ruhmkorft yüksek voltaj bobini ve Fransız Hava Gazı Fabrikasından getirdikleri kuru pil bataryasını başarılı bir şekilde Röntgen Aygıtı haline getirerek bir cam fotoğraf plağı üzerine X-ışınlarını uygulamışlardır (Resim 2,3). Hocaları Cemil Beyden izin alarak kendilerinden iki yıl küçük olan Dr. Akil Muhtar Özden Beyin elinin röntgen filmini çekmişlerdir.

Dr.Esat Fevzi ve Dr.Rıfat Osman bu ilk denemeden sonra uygulamayı yaygınlaştırmak amacı ile Yıldız Hamidiye Sultan İmparatorluk Hastanesi baş cerrahı Prof.Dr.Cemil Topuzlu paşaya başvurmuşlar ve Padişah Sultan Aziz'in izinleri ile röntgen aygıtını hastanenin cerrahi kliniğine kurmuşlardır. 1897'de Osmanlı-Yunan savaşı sürerken yaralılar da Selanik, Edirne ve İstanbul hastanelerinde bu aygıtlar tanı amacı ile kullanılmakta idi (2,3).

Gerekli izinlerden sonra ilk röntgen fotoğrafı Boyabatlı Mehmet adında bir ere ait olup sağ bileğindeki şarapnel parçası resmedilmiştir. Boyobatlı Mehmetin grafi alınırken Dr.Rıfat Osman tarafından çekilen resmi Dr.Besim ömer'in 1897 senesinde yayınlanan "Nevsali Afiyet" eserinin 226 sayfasında bulunmaktadır (Resim 4,5). Bu el radyogramı Sultan Hamit'e sunulmuş padişah çok memnun olmuş ve bu iki hekime 15 sikke altın vererek ödüllendirmişti. Hastaneyi ziyaret eden Kızılhaç organizasyonu grup başkanı Dr.Hermann Kuttner bu uygulama ile etkilenmiş ve Alman İmparatoru Kaiser Wilhelm'e verdiği rapor sonucu Yıldız Hastanesine modern bir röntgen aygıtı hediye edilmiştir (1898) (2,3,4).

Dr. Esat Feyzi savaş sonrası X-ışınları ile ilgili çalışmalarını "Röntgen Şuaatı ve Tatbikatı Tıbbiye ve Cerrahiyesi" adıyla bir kitapda toplamıştır (Resim 6). El yazması olarak hazırlanmış bu kitap ülkemizde X-ışınları konusunda yazılan ilk kitap olup 76 sayfadır (1898). Ayrıca "Nevsali Afiyet" isimli bir tıp kitabında yayınlanan "Röntgen Şuaatının Sureti İstihsali, Havassı, Mahiyeti, Tatbikatı Tıbbiyesi " başlıklı makalesi, ülkemizde X-ışını ile ilgili yayınlanan ilk makaledir (2).